Redakcja: Na czym polegały działania Marttiego Ahtisaariego w Afryce, Kosowie i prowincji Aceh?

Marcin Fronia: Wybitny fiński dyplomata Martti Ahtisaari, w Afryce był odpowiedzialny za organizację pierwszych wolnych wyborów w Namibii. Były to lata 80., czyli okres, kiedy ten kraj właściwie budził się do demokracji. Ahtisaari, wówczas już doświadczony dyplomata związany z Organizacją Narodów Zjednoczonych i aktywny przede wszystkim w krajach rozwijających się, został oddelegowany do zadbania o to, by tamtejsze wybory odbyły się jak najbardziej zgodnie z możliwymi demokratycznymi standardami. Jako wysłannik sekretarza generalnego ONZ zarówno od strony formalnej, jak i organizacyjnej, odpowiadał za to, żeby w Namibii zorganizowano komitety wyborcze i aby kampania odbyła się przy jak najmniejszej ilości niebezpiecznych incydentów. Istotne było, aby zwalczające się frakcje zminimalizowały ryzyko przemocy, które w owym czasie zachodziło. Martti Ahtisaari włączył się więc w proces negocjacyjny pomiędzy stronami.

Sukces tych wyborów rzutował później na dalszą karierę dyplomatyczną Ahtisaariego oraz na rozwój koncepcji zarządzania kryzysowego w kolejnych miejscach, w których dochodziło do konfliktów. W Kosowie fiński dyplomata był zaangażowany dwukrotnie, najpierw w roku 1995, a potem w latach 2005-2007. 1995 to rok dosyć silnej eskalacji sporu. Z działań zarówno Ahtisaariego, jak i później Tadeusza Mazowieckiego zrodziła się koncepcja dyplomacji prewencyjnej, zarządzania kryzysowego czy zarządzania konfliktami przy użyciu instrumentów pozawojskowych. Dyplomacja, która coraz bardziej się instytucjonalizowała, nabierała coraz poważniejszego i skuteczniejszego charakteru. Przerwa między działaniami w 1995 i 2005 r. wynikała zaś między innymi z tego, że w międzyczasie Ahtisaari został wybrany na prezydenta Finlandii, ale po zakończeniu kadencji wrócił znów do działań dyplomatycznych.

Kolejnym etapem aktywności Ahtisaariego była indonezyjska prowincja Aceh. Dyplomaci skandynawscy, chcąc wzmocnić pozycje swoich krajów w polityce międzynarodowej mocno angażowali się wtedy w różnych częściach świata w działania na rzecz pokoju. Wiązało się to z wzmocnieniem roli tzw. facylitatora w zarządzaniu konfliktami. Norwegowie włączyli się w gaszenie problemu na Sri Lance, a Martti Ahtisaari zaangażował się w próby zażegnania trwającego od trzech dekad konfliktu w prowincji Aceh. Udało się to zrobić w trudnym dla Indonezji i Sri Lanki roku 2005. Regiony te zmagały się wówczas ze skutkami tsunami, które również przyczyniło się do eskalacji konfliktu. W związku z umiejętnościami dyplomatycznymi Ahtisaariego i wykorzystaniem funkcji fasylitatora udało się jednak doprowadzić do deeskalacji oraz zakończenia trwającego trzy dekady konfliktu oraz do podpisania porozumień i złożenia broni przez zwalczające się frakcje.

W 2008 r. Ahtisaari za swoją działalność na rzecz pokoju i zarządzania kryzysem otrzymał Pokojową Nagrodę Nobla. Jeśli spojrzymy na to, w jaki sposób Komitet Noblowski uhonorował jego działania, to bardzo wyraźnie wyszczególnione są właśnie te 3 etapy w jego karierze dyplomatycznej: okres namibijski, okres kosowski i jego zaangażowanie w prowincji Aceh, jak również wkład w tworzenie instytucjonalnych fundamentów współpracy ponadnarodowej na rzecz przeciwdziałania kryzysowego.

Czy Ahtisaari był najlepszym kandydatem do pokojowego Nobla z regionu nordyckiego?

Martti Ahtisaari był jednym z dyplomatów nordyckich, którzy w owym czasie zaszli bardzo wysoko w strukturze organizacji międzynarodowych. Jego działalność w okresie namibijskim, kosowskim i przy zakończonym sukcesem sporze w prowincji Aceh sprawiły, że został on doceniony jako reprezentant dyplomatów regionu nordyckiego silnie podkreślających skandynawską koncepcję pokojowego rozwiązywania sporów. Skandynawowie bardzo często mówili, że negocjować i szukać rozwiązań należy aż do skutku, a od stołu negocjacyjnego nie powinno się odchodzić dopóki rozmowy nie zostaną zakończone. Sami zresztą zarządzają w ten sposób różnego rodzaju problemami w polityce wewnętrznej i praktyki te zostały sukcesywnie przeniesione przez wybitnych dyplomatów do polityki zagranicznej.

Wydaje mi się, że Martti Ahtisaari, który został również przez Polskę uhonorowany Orderem Orła Białego jest jednym z najbardziej zasłużonych dyplomatów we współczesnej historii Finlandii i jak najbardziej zasługuje na to, aby przypominać jego aktywność dyplomatyczną, połączoną z wartościami, które w polityce zagranicznej chciały i nadal chcą promować kraje skandynawskie. 

Oglądaj całość