Redakcja: Jakim władcą był Bolesław Chrobry?

Prof. Przemysław Urbańczyk: Bolesław Chrobry to oczywiście postać pomnikowa i jeden z największych władców Polski. Według mnie to także właściwy twórca jej stałej obecności na mapie Europy Środkowo-Wschodniej. O ile Mieszko I wprowadził państwo piastowskie na scenę geopolityczną, Chrobry umocnił jego obecność i wzmocnił je na tyle, że przetrwało ono następne 1000 lat.

Bolesław urodził się jako pierworodny syn Mieszka, urodzony przez jego pierwszą chrześcijańską żonę, czeską księżniczkę Dąbrówkę, prawdopodobnie w 967 r. Przez kilkanaście lat był oczywistym następcą tronu piastowskiego, przygotowywanym do tej roli. Na początku lat 80. na dworze piastowskim pojawiła się jednak nowa żona jego ojca, saska margrabianka Oda, która dość szybko urodziła starzejącemu się Mieszkowi trzech synów: Lamberta, Mieszka i Świętopełka. Oni zaś stanowili oczywiste zagrożenie dla Bolesława. Kiedy Mieszko I umiera 25 maja 992 r., następuje poważny konflikt. Bolesław, który miał już wtedy dwadzieścia kilka lat, był więc dorosłym mężczyzną i z pewnością posiadał grono zwolenników, rozwiązuje go w sposób siłowy. Wypędza z kraju swoją macochę Odę i przyrodnich braci oraz oślepia, czyli wyłącza z gry politycznej przywódców frakcji saskiej, o których wiemy tylko tyle, że nazywali się Odylen i Przybywoj.

Chrobry od samego początku przyjmuje taktykę ścisłej współpracy z cesarstwem niemieckim, które było kontynentalną potęgą. Mieszko na początku walczył z cesarstwem, ale pod koniec życia zaczął z nim współpracować. Bolesław Chrobry obiera strategię jednoznaczną. Od początku lojalnie wysyła kontyngenty zbrojne na wyprawy wojenne młodego króla, a potem cesarza, Ottona III oraz bierze udział w zjazdach panów cesarstwa. Przynosi mu to szybko ogromne sukcesy, wsparte jednak w jakimś stopniu przypadkiem.  

W 997 roku na jego dwór przyjeżdża czeski uciekinier, biskup Wojciech Sławnikowic, który jeszcze w tym samym roku ginie tragicznie w trakcie misji chrystianizacji Prusów. Bolesław Chrobry chowa go w Gnieźnie i śmierć biskupa staje się zaczątkiem serii niezwykłych wydarzeń. Sława jego śmierci i grobu rozszerza się po Europie. Sprawia to, że już w 1000 roku do państwa Bolesława Chrobrego przybywa nie kto inny jak sam cesarz Otto III. Tę wizytę należy uznać za absolutnie bezprecedensową, ponieważ takich pokojowych odwiedzin wówczas się nie organizowało. Jeżeli cesarz przyjeżdżał do sąsiedniego kraju, to na czele zwycięskiej armii. Tymczasem Otto III przybywa z wizytą pokojową, mało tego, przywozi Bolesławowi trzech biskupów, ustanawia niezależną prowincję kościelną w Polsce, a Chrobrego uznaje za niezależnego władcę i daje mu prezent zupełnie niezwykły, czyli kopię cesarskiej włóczni, która do dziś przechowywana jest w skarbcu Archidiecezji Krakowskiej. Fakt ten czyni wówczas polskiego króla najważniejszym władcą w Europie Środkowej.

Ta niezwykle korzystna współpraca kończy się nagle w 1002 r., kiedy 22-letni cesarz Otto III umiera we Włoszech. Tron niemiecki przejmuje jego kuzyn, Henryk II, który całkowicie zmienia swoją strategię, wracając do hegemonistycznej postawy cesarstwa. Bolesław Chrobry nie pozostaje mu dłużny, jedzie co prawda na zjazd koronacyjny, ale po drodze zajmuje połabskie prowincje: Łużyce i Milsko. Mimo, iż uznaje władzę Henryka, dochodzi tam do sporu, który doprowadza do podstępnej próby zamordowania Chrobrego podczas opuszczania zjazdu. Fakt ten oznacza fatalny początek wzajemnych stosunków oraz rozpoczyna 16-letni okres ciągłych wojen.

To bardzo trudny czas dla Polski i państwa Bolesława Chrobrego, z którego Chrobry wychodzi jednak zwycięsko. Mało tego, że ma za przeciwnika największą potęgę militarną i polityczną w Europie, to nie tylko nie przegrywa tego konfliktu, ale nawet poszerza i umacnia swoje władztwo. W roku 1003, zaproszony przez czeską arystokrację, która miała już dość zupełnie nieszczęśliwych rządów Przemyślidów, obejmuje tamtejszy tron. W Czechach przebywa mniej więcej przez rok, a następnie ustępuje pod naciskiem cesarstwa i aż do roku 1017 prowadzi z nim nieustanne wojny, z których większość, jeżeli nie wygrywa, to w każdym razie nie przegrywa.

Skutkiem tych kampanii cesarz Henryk II zmuszony zostaje do podpisywania układów pokojowych, najpierw w Merseburgu w 1013 r., następnie jeszcze ciekawszy układ w Budziszynie w roku 1018. Zgodnie z tym ostatnim, obaj władcy zobowiązują się więcej ze sobą nie walczyć. Każdy z nich ma w tym ważny interes, Henryk II chce się zająć swoim posiadłościami w Italii, zagrożonymi przez cesarstwo bizantyjskie, natomiast Bolesław Chrobry planuje wyprawę na Kijów, gdzie przez jakiś czas rządził jego zięć Świętopełk, nazwany potem przeklętym, mąż drugiej córki Bolesława.

Świętopełk był władcą dość nieudolnym lub nieprzystosowanym do satrapii wschodniej, przez co został obalony przez swojego brata Jarosława. Jemu samemu udaje się uciec, natomiast córka Chrobrego zostaje uwięziona. Bolesław dostaje tym samym świetny pretekst do interwencji w wewnętrzne sprawy kijowskie i przygotowuje się do tego znakomicie, czyniąc swojego śmiertelnego wroga, cesarza Henryka II, wspólnikiem w tej wyprawie.  

Oglądaj całość