Początkowo zmarłych chowano w absydzie obok grobów męczenników. Innym upragnionym miejscem pochówku była kwatera znajdująca się najbliżej ołtarza. Kolejnym uprzywilejowanym miejscem pochówków był plac (westybul) pod rynną dachową, którego atrakcyjność była umotywowana tym, że woda deszczowa spływająca z dachu Kościoła, mająca moc świętą ostatecznie rozlewana była nad miejscem spoczynku zmarłego, tym samym niejako uświęcając jego samego. Później przestrzeń Domu Bożego zarezerwowana była tylko na pochówki dla zasłużonych: ojców kościoła, ludzi pochodzących z rodów królewskich oraz magnackich, bogatych przedstawicieli szanowanych zawodów. Wykupywanie miejsc pochówków na terenie kościoła około XII w. spowodowało pobieranie opłat za sakramenty.

Powodem, dla którego cmentarz został ulokowany poza murami miasta, była ograniczona możliwość chowania w ramach przestrzeni świątyni oraz dziedzińca kościelnego. Ponadto bliski kontakt z ciałami przodków, stwarzał zagrożenie epidemiologiczne. Wraz z rozwojem cmentarzy egzystujących poza murami miasta powstał nowy typ przestrzeni publicznej.

Cmentarz stał się miejscem pieszych spacerów, tu handlowano, zbiegający przestępcy odnajdywali tu azyl, ponieważ dobiegłszy do cmentarza nie mogli być aresztowani ani osądzani. Zmiana trumny drewnianej umieszczonej pod podłogą kościoła na kamienny grobowiec cmentarny wpłynęła znacząco na stosunek do śmierci. Unikanie widoku twarzy zmarłego, miało swe odbicie w postawie lękowej względem nieżywych. Wraz z pojawieniem się grobów zaczęły funkcjonować epitafia, których główną funkcją oprócz indywidualizacji było utrwalenie pamięci o zmarłym. W XIV w. obok tekstu głównego informującego o tym, kto tu jest pochowany, pojawiła się prośba o modlitwę za duszę zmarłego.

Zaczęto umieszczać w inskrypcjach informacje biograficzne, których celem było zwrócenie uwagi przypadkowego przechodnia na życiorys zmarłego. Trafiwszy do obiegu ustnego, poprzez pamięć o zmarłym, pozostawał on niejako przy życiu. Kiedy w XIX w. zaczęto praktykować odwiedzanie grobów zmarłych, stało się ważne, gdzie został pochowany przodek. Układ grobów na cmentarzu jest odbiciem porządku wprowadzonego przez żywych.

Groby znajdujące się na obszarze peryferyjnym lub poza granicą cmentarza przeznaczone były dla samobójców, natomiast centrum zarezerwowane było dla biskupów, kleryków i innych świeckich, bogatych warstw społecznych. Istnieje wiele typów nagrobków, posiadają one różne genealogie oraz znaczenia symboliczne. Wiele z nich nawiązuje swym rozwiązaniem formalnym do czasów antycznych.

Podstawowe typy nagrobków to:

I. Słupowe

1) Cippus – prostopadłościan zdobiony płaskorzeźbami, posiada napisy, niekiedy o ścianach lekko zwężających się ku górze, zwieńczony dachem.

2) Kolumny – symbol powiązania nieba i ziemi, siłę kosmologiczną. Uważana jest za oś świata. Kolumny miały funkcję podpór architektonicznych a więc dźwigały ciężar, dlatego symbolizują stałość i oparcie. Złamana lub ucięta kolumna to symbol upadku świata doczesnego – ziemskiego.

3) Obelisk – wysoki kamienny słup, lekko zwężający się ku górze, zakończony ostro – piramidalnie. Jego forma to geometryczne przedstawienie promienia słonecznego, już w czasach starożytnego Egiptu obeliski symbolizowały boga słońca. W Watykanie obeliski prowadzą pielgrzymów do Bazyliki Św. Piotra, pełniąc funkcję drogowskazów.

II. Nawiązujące swą formą do antyku, nie słupowe

4) Stela – pionowa płyta kamienna, zdobiona dekoracją rzeźbiarska oraz inskrypcją. W starożytności znana głównie jako pomnik nagrobny.

5) Nagrobki w formie: sarkofagu, tumby, trumny lub z wprowadzonymi elementami zdobienia w postaci: urny, wazy, amfory.

III. Krzyże

6) Krzyże żeliwne.

7) Krzyże murowane, wyciosane w kamieniu, np. w piaskowcu.

8) Krzyże drewniane.

IV. Płyty nagrobne

9) Płyty.

10) Płyty z duszą – czworokątnym miejscem wewnątrz płyty nagrobnej przeznaczone na ogródek.

Oprócz samych typów nagrobków, które posiadają swą symboliczną wymowę, dodatkowym kontekstem znaczeniowym nacechowana jest cała plastyka dekoracyjna jak i roślinność cmentarna, która znajduje się jako dekoracja rzeźbiarska oraz w postaci żywych roślin. Uogólniając wszystkie rośliny będące zimozielonymi, czyli pozostające na okres zimy zielonymi odnoszą się do zmartwychwstania, życia wiecznego. Takimi przykładami roślin mogą być: bukszpan, tuja, barwinek, palma, drzewa iglaste pozostające zielone na okres zimy.

Poniżej zaprezentowane zostanie kilka przykładów interpretacji symboli znajdujących się na pomnikach. Róża symbol piękna oraz kruchości i przemijania życia. W symbolice chrześcijańskiej oznacza miłość Boga, wieczność, mistyczne odrodzenie.

Czerwona róża symbolizuje krew Chrystusa oraz czarę, która przyjęła świętą krew. Biała róża w interpretacji wielu mitów to symbol śmierci. Ponadto Maria jest utożsamiana z pięknem róży, poprzez porównywanie jej ust, policzków do tego kwiatu. W średniowieczu róża była wyłącznie atrybutem dziewic. Od nazwy tego kwiatu powstała nazwa – różaniec.

Lilia symbol światła, czystości, niewinności, dziewiczości. Lilia to prastary symbol królewski. W pieśniach i bajkach ludowych łączy się ze śmiercią. Zasadzona na grobie symbolizuje łaskę Bożą.

Liść palmy symbolizuje: zwycięstwo, radość, pokój, życie wieczne, zmartwychwstanie. W Biblii palma symbolizowała mądrość i sprawiedliwość a w sztuce wczesnochrześcijańskiej - męczeńską śmierć.

Bluszcz został zinterpretowany przez chrześcijańskich symbolistów jako trwanie duszy po śmierci cielesnej. Bluszcz oplatający krzyż podkreśla wiarę zmarłego w naukę Chrystusa dotyczącą zmartwychwstania i życia wiecznego.

Niekiedy motyw roślinny na grobie pojawia się w formie wieńca z kwiatów lub liści. W Biblii pojawiają się wieńce: czci, radości i zwycięstwa. W kontekście antycznych igrzysk olimpijskich nakładanie wieńca na skronie pełniło funkcje nagrody.

W chrześcijaństwie nagrodą za godną egzystencję ziemską, było życie wieczne. Jeśli na nagrobku pojawi się kompozycja floralna np. z liści paproci lub kalii, w ten sposób, aby łodyżki trzech liści wychodziły z jednego miejsca, jest to odwołanie do Trójcy Świętej stanowiące wyznanie wiary oraz oddanie się pod opiekę Bogu.

Pochodnia, kiedy jest zwrócona do dołu symbolizuje wygaszenie życia, skierowana do góry oznacza narodzenie do życia po śmierci – wieczności.

Klepsydra symbol przemijającego czasu, kiedy dodatkowo dołączone są do niej skrzydełka, oznaczają one ulotność życia.

Jeśli znajdzie się na grobie motyw panoplii przedstawiających broń z danej epoki, należy się spodziewać, że w tym miejscu został pochowany żołnierz.

Podobnie jest w przypadku księgi, - symbolu mądrości. Księga może nas także informować o zawodzie nauczyciela.

Postaci na pomnikach mogą być świętymi, pod których opiekę oddaje się duszę zmarłego, albo ich funkcją jest komunikowanie stanu psychicznego, w jakim znaleźli się po śmierci bliskiej osoby – żyjący, np. postacie płaczek, lub postaci aniołków najczęściej wskazują nam, że tutaj jest pochowane dziecko.