„W ethosie mieszczańskim podniesiona zostaje ranga działania jako takiego do tego stopnia, że znika świadomość immanentnego powiązania dążenia z wartością. Samemu działaniu przypisuje się tak dużą rangę, że staje się ono – w moralności mieszczańskiej – wartością samoistną, przeciwieństwem negatywnie ocenianej bierności. W wyniku tego dochodzi do sytuacji podejmowania działania dla niego samego, tylko po to, by nie być biernym. Dochodzi do sytuacji, w których działanie zamiast stanowić środek osiągania jakiegoś celu, staje się celem. Skutkiem tego jest niedostrzeganie aksjologicznego źródła działań, z czym wiąże się tez przekonanie o arbitralności wszelkich działań. Skoro działania podejmowane są dla nich samych, poszukiwania ich immanentnego powiązania z wartościami wydaje się niezrozumiałe, a nawet dziwaczne” [1].

Ów radykalizm często jest niewidoczny ze względu na głoszone poglądy czy oficjalnie demonstrowane postawy np. z powodu obowiązujących w danym otoczeniu reguł poprawności politycznej. Jednak to ów rozwój staje się czynnikiem decydującym o zainicjowanych celach oraz wyborach kierunków. Z tych też powodów zaproponujemy wielopłaszczyznową koncepcję rozwoju, która ukaże, kiedy nadmiar któregoś z omawianych czynników będzie decydował o rozwoju niezrównoważonym, jaki dobór czynników może zbliżyć nas do rozwoju zrównoważonego a wreszcie, jaki układ determinujących uwarunkowań spowoduje stagnację.

Poziom pierwszy – uwarunkowania ekonomicznie podstawowe. W perspektywie indywidualnej będzie to troska o byt oraz spokojną i dostatnią egzystencję materialną. W perspektywie zbiorowego podmiotu życia społeczno-gospodarczego można mówić o stabilnym reprodukowaniu zasobów i utrzymywaniu zysków na poziomie zapewniającym przetrwanie na rynku.

Poziom drugi – uwarunkowania kulturowe,. W przypadku jednostki będzie to odebrane wychowanie, tradycje, z którymi stykał się lub, do których może sięgać podmiot - uczestnik życia społecznego w danej wspólnocie. W przypadku przedsiębiorstw możemy brać pod uwagę nade wszystko to, co bywa określane angielskim terminem public relations, tj. stosunki z otoczeniem, działania promocyjne i reklamowe, kampanie sprzedaży i tym podobne działania pozwalające identyfikować daną firmę z kierowaną do bardziej lub mniej licznego odbiorcy ofertą towarów lub usług.

Poziom trzeci - tworzona i kreowana tożsamość: wszystko to, co dzięki działaniom podejmowanym wspólnie z innymi lub indywidualnie podmiot życia społecznego utrwalił, a co znalazło oddźwięk u jego współczesnych lub potomnych. Kreowany dorobek zawsze odtwarza wizerunek podmiotu na tle otaczającej zbiorowości. Poziom ten zawiera najwięcej ograniczeń związanych z kumulacją doświadczeń. Złączone razem czynniki poziomu pierwszego - determinanty ekonomiczne i drugiego - otoczenie kulturowe współtworzą historię podmiotu tak indywidualnego jak i zbiorowego.

Poziom czwarty – jest to poziom wszechstronnych „oceanicznych” możliwości a więc maksymalny horyzont zakładanego rozwoju. Na tym poziomie jednostka przeżywa stany impulsu twórczego, niezwykłe przypływy twórczych sił, wierzy w realizację dalekosiężnych marzeń. Podmioty zbiorowe osiągają ten stan rzadko, - najczęściej w momentach wymagających heroicznego bohaterstwa, altruistycznego współdziałania wielu w okresach zagrożeń lub w wyniku masowego zaangażowania w konflikt polityczny lub sytuację rewolucyjną. Umiejętne pokierowanie entuzjazmem mas może skierować ich energię ku niezwykłej pracowitości, przedkładanie interesu zbiorowego nad indywidualny i przyczynić się do harmonijnego współdziałania jednostek ze zbiorowością, np. narzucone społeczeństwom programy przyśpieszonego rozwoju związane z przezwyciężaniem starego porządku, odbudowa gospodarki po długotrwałych wojnach, czy dostęp do dodatkowych zasobów np. prawidłowo dystrybuowanej pomocy ekonomicznej. Zaproponowany podział jest strukturą społeczno-psychologiczną a taki układ charakteryzuje znaczna umowność.

Społeczne determinanty ujęte z perspektywy maksymalnego rozwoju, sytuacyjnego przymusu i oceny warunków dyktowanych przez otoczenie można przedstawić modelowo.

Podjęta zatem zostanie próba stworzenia modelu, który będzie opisywał sytuację tak podmiotów indywidualnych jak i zbiorowych. Zrównoważony rozwój zakłada planowanie wzrostu na każdym z czterech poziomów, ale aby wzrost ten był harmonijny i zmierzał w jednym kierunku winien być podporządkowany ideałom dyktowanym przez poziom najwyższy – czyli czwarty. Właściwa analiza warunków, w których należy podejmować działania związane z rozwojem wymaga adekwatnej oceny przynależnej do każdego z poziomów zatem także od jeden do cztery. Przymus natomiast wyłącznie dotyczy sytuacji tylko z pierwszych trzech poziomów. Na nasz model złożą się zatem trzy zmienne liniowe takie jak: planowany rozwój, ocena warunków podejmowania decyzji oraz przymus występujący w uwarunkowaniach 1-3, tj. w bieżącej działalności ekonomicznej, uwarunkowaniach kulturowych i wypracowanej tożsamości, z wzajemnymi ich powiązania